Το Κατηγορούμενο : Θεωρία και ασκήσεις από τον " Ελληνικό Πολιτισμό"

http://users.sch.gr/ipap/Ellinikos%20Politismos/Yliko/Theoria%20arxaia/Katigoroumeno.htm



http://users.sch.gr/ipap/Ellinikos%20Politismos/Yliko/Theoria%20arxaia/Askiseis%20Syntaktikoy%20arxaias%20ellinikis.htm

Πλάτωνος Πρωταγόρας Ενότητες 2η - 3η

                                                          Ενότητα 2η

                                                          Ενότητα 3η

                                          


Ερωτήσεις Κ.Ε.Ε.

Ενότητα 2η

(320 d - 321 b5)

 

Η αρχή της δημιουργίας του ανθρώπου

Προτεινόμενοι στόχοι

·       Να κατανοήσουν οι μαθητές τις ιδέες που διατυπώνονται στο μύθο για τη δημιουργία των όντων, το φυσικό εξοπλισμό των ζώων και την ισορροπία στη φύση.

·       Να γνωρίσουν το μύθο ως μέθοδο διδασκαλίας των σοφιστών.

Ερμηνευτικές ερωτήσεις ανοικτού τύπου
(ανάπτυξης και σύντομης απάντησης)

1.   ῏Ην γάρ ποτε χρόνος: Ποια είναι η λειτουργία της φράσης στη δομή του λόγου[1];

2.   Τι υπήρχε πριν από τη δημιουργία των θνητών όντων; 

3.   Ο Πρωταγόρας αξιοποιεί στο μύθο αρχέγοντες αντιλήψεις για τη Γη -Μητέρα και για τον αυτοχθονισμό[2]. Να εντοπίσετε τις αντιλήψεις αυτές στο κείμενο και να εξηγήσετε τη σημασία τους για το μύθο. Θα σας βοηθήσουν οι γνώσεις σας από τη μυθολογία για τη θεοποίηση της Γης και ο μύθος του Κάδμου για τους «Σπαρτούς» (Καδμείους) Θηβαίους[3]. 

4.   ὅτε θεοὶ μὲν ἦσαν -τυποῦσιν αὐτὰ θεοί: Νομίζετε ότι οι απόψεις αυτές έρχονται σε αντίθεση με τη θέση του Πρωταγόρα περὶ μὲν θεῶν οὐκ ἔχω εἰδέναι, οὔθ’ ὡς εἰσὶν οὔθ’ ὡς οὐκ εἰσὶν οὔθ’ ὁποῖοί τινες ἰδέαν· πολλὰ γὰρ τὰ κωλύοντα εἰδέναι ἥ τ’ ἀδηλότης καὶ βραχὺς ὢν ὁ βίος τοῦ ἀνθρώπου[4]; (Να συμβουλευτείτε και την εισαγωγή του βιβλίου σας σ. 25). 

5.   Από ποια στοιχεία δημιουργούν οι θεοί τα θνητά όντα; Ποιες κοσμολογικές αντιλήψεις φαίνεται να ακολουθεί ο Πρωταγόρας[5];  

6.   Ποιο ρόλο διαδραματίζει η μοίρα (εἱμαρμένη) στην ενότητα και πώς εξηγείται αυτός[6]; 

7.   Με ποιες ιδιότητες - δυνάμεις εξόπλισε τα ζώα ο Επιμηθέας και από ποιους κινδύνους τα εξασφάλιζαν αυτές[7]; 

8.   Να δείξετε ότι ο μύθος του Πρωταγόρα εξηγεί τελεολογικά[8] το νόμο της αναπλήρωσης[9].

Ερμηνευτική ερώτηση κλειστού τύπου

Ο Επιμηθέας μοίρασε στα ζώα τις διάφορες ιδιότητες με σκοπό να αντισταθμίσει αδυναμίες. Να συμπληρώσετε με τη βοήθεια του κειμένου τις παρακάτω προτάσεις, ώστε να φαίνεται πώς εξασφαλίστηκε η ισορροπία στο ζωικό βασίλειο.

·       Η ταχύτητα αντιστάθμιζε την  ........................ ........................

·       Τα φτερά ή η υπόγεια κατοικία  αντιστάθμιζαν ........................

·       Όσα ζώα είχαν δύναμη δε χρειάζονταν ........................

·       Όσα είχαν μεγάλο μέγεθος ........................

·       Τα όπλα αντιστάθμιζαν ........................

·       Για να αντιμετωπίζουν τις καιρικές μεταβολές τους έδωσε ...............…..

·       Με πολυγονία  προίκισε ........................

·       Ολιγογονία  έδωσε ........................

·       Δεν έδωσε σε όλα τα ζώα την ίδια τροφή για να μην  .......................

Λεξιλογικές - Σημασιολογικές ασκήσεις

1. πῦρ, γῆ: Να χρησιμοποιήσετε τα ουσιαστικά ως πρώτο συνθετικό σε δέκα σύνθετα (βλ. Γραμματική της αρχαίας ελληνικής, ΟΕΔΒ, § 414).

2. Να αντιστοιχίσετε τις λέξεις της στήλης Α με τις συνώνυμές τους που δίνονται στη στήλη Β.

Α	Β
κατάγειος	ἀποδίδωμι
κεράννυμι	ἱκετεύω, παρακαλῶ
νέμω	ἀμφιέννυμι
προσάπτω	ὑπόγειος
ἀμπίσχω	μείγνυμι
ἰσχύς	μερίζω
μηχανῶμαι	ἰσχυρός, πυκνός
παραιτοῦμαι	δύναμις, σθένος
στερεός	ἐπινοῶ

3. κατευνάζω, κατανάλωση, εκδορά, αμπέχονο, αυτάρκεια, σαρκοβόρο, καταβροχθίζω, περιδέραιο: Να εντοπίσετε στο κείμενο τις ομόρριζες των λέξεων που σας δίνονται (μερικές από αυτές αναφέρονται στην ίδια λέξη του κειμένου).

4. παραιτοῦμαι:  Να γράψετε ποια σημασία έχει το ρήμα  στο κείμενο και  ποια έχει σήμερα.

 

 

 

Ενότητα 3η

(321 b 6 – 322 a)

Η κλοπή της φωτιάς

Προτεινόμενοι στόχοι

Να κατανοήσουν οι μαθητές:

·       τη θέση του ανθρώπου στη φύση,

·       την αδυναμία του πρωτόγονου μπροστά στη φύση και

·       τη σημασία της τεχνολογίας για την εξέλιξη του ανθρώπου.

Ερμηνευτικές ερωτήσεις ανοικτού τύπου

(ανάπτυξης και σύντομης απάντησης)

1. Σε ποια κατάσταση βρέθηκε ο άνθρωπος στην «επιθεώρηση» του Προμηθέα[10];

2. Πώς έλυσε ο Προμηθέας το πρόβλημα που είχε δημιουργήσει η κατανομή του Επιμηθέα;

3. τὴν ἔντεχνον σοφίαν σὺν πυρί: «Οι τεχνικές γνώσεις εννοούνται εδώ χορηγημένες στον άνθρωπο ως ολοκληρωμένο σύνολο a priori και όχι ως θησαύρισμα σταδιακής πείρας μέσα στους αιώνες». Συμφωνείτε με την «ανάγνωση» αυτή του μύθου ή όχι και γιατί[11];   

4. Πώς υποκαθιστά ο άνθρωπος την έλλειψη οργάνων προσαρμογής[12]; 

5. Γιατί ο Ήφαιστος και η Αθηνά αναφέρονται μαζί; Τι αντιπροσώπευαν και ποια σχέση είχαν με την Αθήνα[13]; 

6. Ο Πρωταγόρας στο μύθο αναφέρεται στον άνθρωπο γενικά, χωρίς καμία διάκριση καταγωγής, κοινωνικής τάξης κτλ. Η έννοια ἄνθρωπος είναι δηλαδή γενική και δηλώνει το ανθρώπινο γένος. Ποια σημασία νομίζετε ότι έχει η αντίληψη αυτή; Πώς θα κρίναμε σήμερα τη σπουδαιότητά της[14]; (Να διαβάσετε από την εισαγωγή του βιβλίου σας τα σχετικά με τον Ιππία και τον Αντιφώντα, σσ. 26 και 28).

7. Διὸς φυλακαί: Τις φρουρές αποτελούσαν η Βία και το Κράτος, όργανα της εξουσίας του Δία, που συναντάμε στη Θεογονία του Ησιόδου (385) και τον Προμηθέα Δεσμώτη του Αισχύλου (στ. 12-87). Τι συμβολίζουν, κατά τη γνώμη σας, σε συνδυασμό με την όλη παρουσία των θεών στο μύθο του Πρωταγόρα[15];

8. Τι νομίζετε ότι συμβολίζει η κλοπή της φωτιάς από τον Προμηθέα[16];

9. Πώς εξυπηρετεί την οικονομία του μύθου (ενότητες 2 και 3) ο καταμερισμός των αρμοδιοτήτων ανάμεσα στον Προμηθέα και τον Επιμηθέα;

10. Να εντοπίσετε στο κείμενο τις λέξεις που αναφέρονται στον Επιμηθέα και τον Προμηθέα (ενότητες 2 και 3) και να σκιαγραφήσετε την προσωπικότητα και το ρόλο καθενός στη δημιουργία. Να λάβετε υπόψη σας και την ετυμολογία των ονομάτων τους[17]. 

Ερμηνευτικές ερωτήσεις κλειστού τύπου

ή συνδυασμός ερωτήσεων κλειστού και ανοικτού τύπου

1. Να συμπληρώσετε δίπλα σε κάθε χαρακτηρισμό των ανθρώπων τις αντίστοιχες ιδιότητες με τις οποίες ο Επιμηθέας όπλισε τα ζώα (ενότητα 2 και 3).

Η διανομή του Επιμηθέα                   Αντίθετα τα ζώα

άφησε τον άνθρωπο:       μετά τη διανομή είχαν:

Α                    Β

γυμνόν                            ............................

ἀνυπόδητον                        ............................

ἄστρωτον                          ............................

ἄοπλον                           ............................

2. Α. Στο μύθο επισημαίνεται ότι ο Επιμηθέας ἔλαθεν αὐτὸν καταναλώσας τὰς δυνάμεις εἰς τὰ ἄλογα. Στη φράση αυτή μπορούμε να διαβάσουμε ότι η φύση κάνει οικονομία δυνάμεων, ότι τίποτα στη φύση δεν γίνεται μάταια, όλα εξυπηρετούν ένα σκοπό, αλλά δεν αποκλείεται το «λάθος», το τυχαίο. Η «ανάγνωση» αυτή δεν μας εμποδίζει να αναγνωρίσουμε ότι η επισήμανση του Πρωταγόρα για το λάθος του Επιμηθέα εξυπηρετεί την οικονομία του μύθου.

Β. Να επιβεβαιώσετε, με συγκεκριμένη αναφορά στο κείμενο και στη φράση, την ανάγνωση αυτή στο σύνολό της ή απορρίπτοντας ορισμένα μέρη της, με τα οποία δεν συμφωνείτε. 

3.            Στο μύθο (ενότητα 2) δεν αναφέρεται πού βρίσκονταν τα «δώρα» του Επιμηθέα (οι διάφορες δυνάμεις) πριν τα μοιράσει στα ζώα. Αντίθετα προσδιορίζεται (ενότητα 3η) ότι το πῦρ, η ἔντεχνος σοφία και η πολιτική (τέχνη) βρίσκονταν στην κατοικία των θεών. Αυτή η διαφορά μπορεί να αποδεικνύει:

α) Τη σημασία τους για τον άνθρωπο.

β) Τη δυσκολία με την οποία τα εξασφαλίζουν οι άνθρωποι.

γ) Ότι αντιπροσωπεύουν ένα ανώτερο στάδιο πολιτισμού.

δ) Ότι ο θεός - δημιουργός κρατά για τον εαυτό του ό,τι νομίζει ότι μπορεί να απειλήσει τη θέση του.

Α. Να επιλέξετε την πιο εύστοχη, κατά τη γνώμη σας, άποψη[18]. 

Β. Να δικαιολογήσετε την επιλογή σας.

Λεξιλογικές - Σημασιολογικές ασκήσεις

1. τὴν ἔντεχνον σοφίαν, τὴν ἔμπυρον τέχνην: Να σχηματίσετε τέσσερα ονοματικά σύνολα για καθένα από αυτά που δίνονται, με διαφορετικό κάθε φορά επίθετο[19].

2. κλέψας < κλέπτω: α) Να σχηματίσετε τρία παράγωγα ουσιαστικά από το ρήμα. β) Χρησιμοποιώντας ως πρώτο συνθετικό το θέμα του ρήματος να γράψετε δύο σύνθετες λέξεις[20].

3. Να εντοπίσετε στο κείμενο λέξεις ομόρριζες με τις ακόλουθες:   πολυμήχανος, μελωδικός, οδόστρωμα, εύχρηστος, επίφοβος, κοινόβιο, λαθροκυνηγός, προμήθεια, κόσμημα.

4. Να αντιστοιχίσετε τις λέξεις της στήλης Α με τις αντώνυμές τους που δίνονται στη στήλη Β.   

Α	Β
ἀπορῶ	ἀπορία
ἄλογα	μηχανῶμαι, ἐφευρίσκω
καταναλίσκω	ἔλλογα
εὐπορία	φυλάττω, φείδομαι

---

[1] Η φράση, τυπική αρχή παραμυθιού, αποτελεί μέρος του σκηνικού. Τα καθαυτό μυθολογικά στοιχεία αποτελούν εξωτερική διακόσμηση που περιβάλλει την εξήγηση του Πρωταγόρα για τη δημιουργία του ζωικού βασιλείου και του ανθρώπου. Βλ. Ηλ. Σπυρόπουλος, σ. 184.

[2] Αυτοχθονισμός: πεποίθηση ότι ορισμένες φυλές ξεφύτρωσαν από τη γη αυτή που ύστερα έκαναν πατρίδα τους.

[3] γῆς ἔνδον: Υπόκειται η αντίληψη για τη γη ως μητέρα στα σπλάχνα της οποίας δημιουργούνται οι νέοι οργανισμοί και η αντίληψη του αυτοχθονισμού. Έδινε αίσθημα  προνομιακής σχέσης με την πατρίδα και ευγενικής καταγωγής. Βλ. Κ. Ν. Πετρόπουλος, σ. 334, Α. Στέφος (2), σ. 107. Ο μύθος του Κάδμου που έσπειρε τα δόντια του δράκου από τα οποία φύτρωσαν οι πάνοπλοι Καδμείοι απηχεί μια τέτοια αντίληψη. Οι Αθηναίοι υπερηφανεύονταν ότι ήταν αυτόχθονες, πρβλ. Θουκυδίδη Ἐπιτάφιος ΙΙ, 36 (οἱ αὐτοὶ αἰεὶ οἰκοῦντες). Βλ. και Παράλληλα κείμενα, αρ. 11.

[4] Μερικοί θεωρούν ότι υπάρχει αντίθεση (βλ. π.χ. Σ. Γκίκας, σ. 63). Όμως πρόκειται για μύθο, στον οποίο η παρουσία των θεών έχει αλληγορική έννοια. Ο Δίας είναι ο λόγος, η λογική, δηλ. η νομοτέλεια που διέπει τη φύση, οι άλλοι θεοί είναι τα όργανα της νομοτέλειας, η οποία ρυθμίζει τις σχέσεις των όντων, εξισορροπεί τις ελλείψεις τους. Έπειτα, όπως φαίνεται και από τη συνέχεια του μύθου, ο Πρωταγόρας ενδιαφέρεται μάλλον για την εξήγηση της γένεσης του θρησκευτικού συναισθήματος παρά για το θέμα της ύπαρξης των θεών. Πάντως δεν υποστηρίζει ότι οι θεοί είναι αιώνιοι, αντίθετα, όπως αφήνει να εννοηθεί, δημιουργήθηκαν και αυτοί (καὶ τούτοις) και απλώς υπήρχαν πριν από τα θνητά γένη. Βλ. Α. Μπαγιόνας (1), σσ. 54-55, W. K. C. Guthrie (1), σσ. 90 κ.ε., 286-288, 
Ν. Μ. Σκουτερόπουλος, σσ. 101-103. Ο W. K. C. Guthrie (1), σ. 286 χαρακτηρίζει τον Πρωταγόρα «κλασική περίπτωση αγνωστικιστή» και παραπέμπει στον Θεαίτητο (162 d), όπου ο μεγάλος Σοφιστής αρνείται να συζητήσει το θέμα των θεών. Αν η θέση του Πρωταγόρα χαρακτηριστεί στην ίδια την ερώτηση ως αγνωστικιστική, θα πρέπει να προηγηθεί η εξήγηση του όρου (αγνωστικισμός: η θεωρία σύμφωνα με την οποία η γνώση της ουσίας των πραγμάτων είναι αδύνατη· ο αγνωστικιστής παίρνει επιφυλακτική ή ουδέτερη στάση απέναντι στα μεταφυσικά προβλήματα, όπως το πρόβλημα του θεού).

[5] Από γῆ και πῦρ. Φαίνεται να ακολουθεί τον Εμπεδοκλή και τον Παρμενίδη, βλ. Α. Στέφος (2), σ. 107 και εισαγωγή διδακτικού βιβλίου, σ. 15.

[6]      Στο μύθο του Πρωταγόρα η εἱμαρμένη αναφέρεται δύο φορές: χρόνος εἱμαρμένος (2η ενότητα) και εἱμαρμένη ἡμέρα (3η ενότητα). Είναι στοιχείο του μύθου, που προσδιορίζει χρονικά την εξέλιξη. Εκφράζει «το πλήρωμα του χρόνου», το πέρασμα από μία εποχή σε άλλη, από μια μορφή ζωής σε άλλη, που ούτε στιγμιαίο είναι ούτε αυτόματο. Αν αφαιρέσουμε το περίβλημα του μύθου από την αφήγηση του Πρωταγόρα, σημαίνει ότι το πέρασμα σε άλλο στάδιο γίνεται κάτω από την πίεση της ανάγκης για επιβίωση ή καλυτέρευση της ζωής.

[7] Ο Επιμηθέας εξόπλισε τα ζώα: με όπλα για να προλάβει την αλληλοεξόντωση, με διάφορα μέσα προφύλαξης για τις εποχές του έτους, με ποικιλία διατροφής και πολυγονία ή ολιγογονία για να εξασφαλιστεί η διαιώνιση. Βλ. και Γ. Μαρκαντωνάτος, σσ. 77-79.

[8] Τελεολογικός < τέλος (= σκοπός).

[9] Νόμος της αναπλήρωσης: αρχή που ισχύει και στη φύση, σύμφωνα με την οποία μία αδυναμία - ενός ζώου π.χ.- αναπληρώνεται από μία ικανότητα. Η συγκεκριμένη ερώτηση έχει στόχο να ελέγξει αν οι μαθητές κατανόησαν ότι εδώ η εξήγηση είναι τελεολογική, δηλαδή οι διάφορες ιδιότητες και χαρακτηριστικά των ζώων εξηγούνται από το σκοπό (τέλος) για τον οποίο πλάστηκαν, ή, απλούστερα, από τη λειτουργία που επιτελούν. Στη φύση όλα έχουν, σύμφωνα με τον Πρωταγόρα, ένα σκοπό. Δεν ισχυρίζεται το ίδιο για την ιστορία. Βλ. και ερωτήσεις συνολικής θεώρησης. Για τη σκοπιμότητα στη φύση πρβλ. και Ἀριστοτέλους Ἠθικὰ Νικομάχεια, ενότητα 6η διδακτικού βιβλίου,σσ. 166- 167.

[10]     Ο άνθρωπος γυμνός, ανυπόδητος, άστρωτος και άοπλος, το πιο απροστάτευτο από τα ζώα. Την άποψη αυτή επικρίνει ο Αριστοτέλης, που υποστηρίζει (Περὶ ζῴων μορίων, Δ 10) ότι η δημιουργία του ανθρώπου ήταν τέλεια και «όσοι λένε ότι είναι ανυπόδητος, γυμνός, χωρίς οπλισμό για να αμυνθεί, λαθεύουν». Βλ. Ν. Μ. Σκουτερόπουλος, σσ. 121- 122, Κ. Ν. Πετρόπουλος, σ. 335.

[11]     "Η μυθική μορφή με την οποία ο Πρωταγόρας ντύνει την άποψή του για τη γένεση του πολιτισμού δεν μας επιτρέπει να πάρουμε κάθε λέξη του τοῖς μετρητοῖς", W. Jaeger (βλ. Ν. Μ. Σκουτερόπουλος, σσ. 122-123). Πρόκειται βέβαια για συμβολισμούς και θα πρέπει να δούμε την παρέμβαση του Προμηθέα ως φάση της εξέλιξης, στην οποία δημιουργούνται οι προϋποθέσεις για την επιβίωση του ανθρώπου και την προσαρμογή του στο φυσικό περιβάλλον, πραγματοποιείται η γένεση των τεχνών και σχηματίζονται οι πρώτες κοινωνίες. Στην προηγούμενη φάση (του Επιμηθέα) συντελείται ο βιολογικός σχηματισμός του ανθρώπου. Βλ. Αυγ. Μπαγιόνας (3), σσ. 90-91 και Κείμενα από τη βιβλιογραφία, αρ. 9. Το παράθεμα στην ερώτηση από Γ. Μαρκαντωνάτο, σ. 81.

[12]     Με την πρακτική σοφία και την ανάπτυξη πολιτισμού.

[13]     Η Αθηνά ήταν παιδαγωγός του Εριχθονίου, γιου του Ηφαίστου. Αθηνά και Ήφαιστος  γιορτάζονταν μαζί στις γιορτές των Απατουρίων και Χαλκείων, είχαν κοινό ναό στην Αγορά της αρχαίας Αθήνας. Ο Ήφαιστος αντιπροσωπεύει την πρακτική και η Αθηνά τη θεωρητική γνώση. Βλ. Ηλ. Σπυρόπουλος σ. 185.

[14]     Στο μύθο χρησιμοποιείται και ο όρος ἀνθρώπων γένος. Γίνεται λόγος για ανθρώπους γενικά, όχι για ελεύθερους και δούλους, για ευγενείς, για Έλληνες και βαρβάρους κτλ. Άλλοι σοφιστές προχώρησαν περισσότερο στην ενότητα του ανθρώπινου γένους με τις διακηρύξεις τους κατά των κοινωνικών και φυλετικών διακρίσεων (᾿Αντιφῶν, Ἀλκιδάμας). Στον Πρωταγόρα (337c) βρίσκουμε την άποψη του Ιππία για την ενότητα των ανθρώπων (βλ. Παράλληλα κείμενα, αρ. 5). Πρόκειται για πρωτοποριακές για την εποχή τους αντιλήψεις. Η σημασία τους σε σχέση με τις αριστοκρατικές αντιλήψεις της εποχής τους, ακόμα και σε σχέση με σύγχρονες θεωρίες π.χ. για Αρίους είναι προφανής. Βλ. Β. Κύρκος, σσ. 140-141.

[15]  Είναι τα όργανα της εξουσίας του Δία. Στο μύθο του Πρωταγόρα συμβολίζουν τη δυσκολία της απόκτησης της πολιτικής τέχνης, τις επίπονες προσπάθειες του ανθρώπινου γένους για πολιτική οργάνωση. Η παρουσία των θεών στο μύθο φανερώνει την παρουσία της φύσης μέσα στην κοινωνία (η οποία δηλώνεται καλύτερα και στην 4η ενότητα).

[16]     Ο Προμηθέας «κλέβοντας τη φωτιά, αψηφώντας τις άλογες και αυθαίρετες αποφάσεις του Δία, εκφράζει και ενισχύει την ορθολογική πίστη του ότι ο άνθρωπος μπορεί με τη γνώση να  κυριαρχήσει πάνω στη φύση, να την αλλάξει και να καλυτερέψει τη ζωή του». Βλ. Α. Μπαγιόνας (4), σ. 11.

[17]     Προμηθεύς < προμηθής (πρό + μῆτις : σκέψη ) = προνοητικός, προβλεπτικός. Ἐπιμηθεύς < ἐπί + μῆδος (πληθ. μήδεα, τά: σκέψεις, επινοήσεις, τεχνάσματα) = απερίσκεπτος, απρονόητος, σκεπτόμενος κατόπιν εορτής. Βλ. Α. Στέφος (2), σσ. 106-107.

[18]     Σε ερμηνευτικές ερωτήσεις, σχεδόν πάντοτε, είναι δυνατόν να δοθούν και άλλες εύστοχες προτάσεις ερμηνείας, είτε να θεωρηθούν ως εύστοχες περισσότερες από εκείνες που ζητούνται. Ο μαθητής όμως καλείται να απαντήσει στο ζητούμενο της ερώτησης, η οποία του θέτει ορισμένα όρια. Αυτό ακριβώς είναι ένας από τους στόχους της. Φυσικά μπορεί κανείς να επιλέξει να δώσει παρόμοιες ερωτήσεις μόνο ως ανοικτές. Ο στόχος όμως θα διαφέρει.

[19]     π.χ. α) λαϊκή, πρακτική, θεϊκή, άπειρη. β) καλή, ωραία, υψηλή, λαϊκή.

[20]     α) κλοπή, κλέφτης, κλεψιά, β) κλεψίτυπος, κλεψιγαμία, κλεψύδρα.

         ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΑΡΧΑΙΩΝ
Ενότητα 2η

Α. ΔΙΔΑΓΜΕΝΟ ΚΕΙΜΕΝΟἮν γάρ ποτε χρόνος ὅτε θεοὶ μὲν ἦσαν, θνητὰ δὲ γένη οὐκ ἦν. Ἐπειδὴ δὲ καὶ τούτοις χρόνος ἦλθεν εἱμαρμένος γενέσεως, τυποῦσιν αὐτὰ θεοὶ γῆς ἔνδον ἐκ γῆς καὶ πυρὸς μείξαντες καὶ τῶν ὅσα πυρὶ καὶ γῇ κεράννυται. Ἐπειδὴ δ’ ἄγειν αὐτὰ πρὸς φῶςἔμελλον, προσέταξαν Προμηθεῖ καὶἘπιμηθεῖ κοσμῆσαί τε καὶ νεῖμαι δυνάμεις ἑκάστοις ὡς πρέπει. Προμηθέα δὲ παραιτεῖταιἘπιμηθεὺς αὐτὸς νεῖμαι, “Νείμαντος δέ μου,” ἔφη, “ἐπίσκεψαι•” καὶ οὕτω πείσας νέμει. Νέμων δὲ τοῖς μὲν ἰσχὺν ἄνευ τάχους προσῆπτεν, τοὺς δ’ ἀσθενεστέρους τάχει ἐκόσμει• τοὺς δὲὥπλιζε, τοῖς δ’ ἄοπλον διδοὺς φύσιν ἄλλην τιν’ αὐτοῖς ἐμηχανᾶτο δύναμιν εἰς σωτηρίαν. Ἃ μὲν γὰρ αὐτῶν σμικρότητι ἤμπισχεν, πτηνὸν φυγὴν ἢ κατάγειον οἴκησιν ἔνεμεν• ἃ δὲ ηὖξε μεγέθει, τῷδε αὐτῷ αὐτὰἔσῳζεν• καὶ τἆλλα οὕτως ἐπανισῶν ἔνεμεν.

ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ

1. Να μεταφράσετε το απόσπασμα: «Ἦν γὰρ ποτε χρόνος … ἐπανισῶν ἔνεμεν».

                                                                                           

2. «Ἦν γὰρ ποτε χρόνος ὅτε θεοὶ μὲν ἦσαν …».

Αξιοποιώντας τα στοιχεία του χωρίου που σας δίνεται, να γράψετε αν οι απόψεις που φαίνονται σ’ αυτά έρχονται σε αντίθεση με την αγνωστικιστική θέση του Πρωταγόρα. Να δικαιολογήσετε την απάντησή σας. 

3. ἰσχὺν, σωτηρίαν: Να γράψετε δύο ομόρριζες λέξεις (απλές ή σύνθετες) για κάθε μία από τις λέξεις που σας δόθηκαν.